ئەم لاپەڕەیە ڕەشنووسە بۆ پێداچوونەوەی پارێزەر، و لە نەخشەی ماڵپەڕدا نییە.
دوایین پێداچوونەوە: تشرینی یەکەمی 2026. پێداچوونەوەی یاسایی: عوسمان ئەلجوبووری.
یاسای مەدەنیی عێراق ژمارە 40ی ساڵی 1951 مامەڵەی ڕۆژانە ڕێک دەخات: گرێبەست، فرۆشتن و کرێ، قەرەبووی زیان، و داواکاریی دارایی. کۆمپانیای خزمەتگوزارییە یاساییەکانی تەسویە ڕاوێژ دەدات، گرێبەست دادەڕێژێت و پێداچوونەوەی دەکات، و لە داوا مەدەنییەکاندا نوێنەرایەتی دەکات.
خزمەتگوزاری
- داڕشتن و پێداچوونەوەی گرێبەستی فرۆشتن، کرێ، پیمانکاری، هاوبەشی و دابینکردن.
- وەرگرتنەوەی قەرز و داوای قەرەبوو.
- داوای هەڵوەشاندنەوە و پووچەڵکردنەوەی گرێبەست.
- ئاگاداریی فەرمی و ڕێککەوتنی دۆستانە پێش دادگا.
پرسیارەکان
یاسای گشتی ئەوەیە کە داوا لەسەر پابەندی، هەر سەرچاوەیەکی هەبێت، دوای پازدە ساڵ بەبێ عوزری ڕەوا نابیسترێت ئەگەر داوا لەسەرکراو نکۆڵی بکات (مادەی 429). مافە خولی و دووبارەبووەکان، وەک کرێ و سوود و مووچەکان، دوای پێنج ساڵ نابیسترێن (مادەی 430). هەندێک ماف ماوەیان ساڵێکە، لەوانە کرێی خاوەنانی پیشەی ئازاد و کرێی کرێکاران (مادەی 431).
داوای قەرەبوو لە کردەی نایاسایی دوای سێ ساڵ لە زانینی زیانلێکەوتوو بە زیان و بەوەی کێ ئەنجامی داوە نابیسترێت، و بە هەر حاڵ دوای پازدە ساڵ لە ڕۆژی ڕوودانی کردەکە (مادەی 232).
بەڵێ، قەرەبوو زیانی مەعنەوی دەگرێتەوە: دەستدرێژی بۆ سەر ئازادی، ناموس، شکۆ، ناوبانگ، پێگەی کۆمەڵایەتی یان دارایی (مادەی 205). دادگا قەرەبوو بەپێی زیان و قازانجی لەدەستچوو هەڵدەسەنگێنێت (مادەی 207). هەر دەستدرێژییەک زیان بگەیەنێت قەرەبووی دەوێت (مادەی 204).
لە گرێبەستی دوولایەنەدا، ئەگەر لایەنێک پابەندییەکەی جێبەجێ نەکات، لایەنی تر دوای ئاگاداری دەتوانێت هەڵوەشاندنەوە داوا بکات لەگەڵ قەرەبوو ئەگەر مقتضای هەبێت. دادگا دەتوانێت ماوە بدات یان هەڵوەشاندنەوە ڕەت بکاتەوە ئەگەر بەشە جێبەجێنەکراوەکە کەم بێت (مادەی 177).
بە ڕێسا گرێبەست پابەندە. ئەگەر ڕووداوی نائاسایی گشتی ڕوو بدات کە پێشبینی نەکراوبێت و جێبەجێکردنی پابەندی قورس ببێت بە جۆرێک هەڕەشەی زەرەرێکی گەورە بکات، دادگا دوای هاوسەنگکردن دەتوانێت پابەندیی قورس بۆ ئاستی گونجاو دابەزێنێت (مادەی 146).
بەرپرسیارێتیی تۆرت قەرەبووی زیانە لە کردەیەکی نایاسایی لە دەرەوەی گرێبەست، وەک تێکدانی موڵکی کەسێکی تر بە عەمد یان بە تەعدی (مادەی 186).
یاسای مەدەنی ڕێسا گشتییەکانی کرێ دادەنێت، و کرێی خانووبەرە بە یاسای تایبەتی ژمارە 87ی ساڵی 1979 و هەموارەکانیەتی. ئەگەر کرێچی کرێی شایستە نەدات، کرێدەر دەتوانێت کرێ هەڵبوەشێنێتەوە (مادەی 177/2).