Bu sayfa avukat incelemesi için bir taslaktır ve site haritasında yer almaz.
Bu yazı genel bilgidir, hukuki görüş değildir. Yazar: Othman Al-Juboori, Iraklı avukat, Irak iş hukuku uzmanı. Hukuk Ekim 2026 itibarıyladır ve Bağdat ile Basra dâhil federal Irak’a uygulanır.
2015 tarihli 37 sayılı İş Kanunu, 9 Kasım 2015 tarihli 4386 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı ve yayımından 90 gün sonra yürürlüğe girdi (madde 174). Federal Irak’ta özel sektör istihdamını düzenler ve yabancı işçiler dâhil bütün işçilere uygulanır (madde 2 ve 3). Memurlara, silahlı kuvvetlere, polise ve iç güvenliğe uygulanmaz (madde 3/İkinci). Haklar asgaridir ve kanuni haktan vazgeçme batıldır (madde 14). İşçi feshe itiraz ettiğinde ispat yükü işverendedir (madde 46/Üçüncü).
Kürdistan Bölgesi 1987 tarihli 71 sayılı Kanunu uygular. Federal 2015 tarihli 37 sayılı Kanun orada kabul edilmemiştir. Kanun yürürlüğe girdiğinden beri değiştirilmemiştir. Birinci değişiklik tasarısının ilk okuması 25 Temmuz 2026’dadır ve henüz kanun değildir.
Madde 45 tazminatı
Hizmeti sona eren işçi, işverenin yanında her hizmet yılı için iki haftalık ücrete eşit kıdem tazminatına hak kazanır (madde 45).
Tazminat, hizmetin bittiği her halde ödenir; sebep ne olursa olsun: belirli süreli sözleşmenin bitmesi, yazılı karşılıklı anlaşma, uzun hastalık veya malullük, Bakan onaylı küçülme, çıkarma ya da istifa (madde 43/Birinci/h). Madde 45’te istisna yoktur.
Emeklilik: İşveren, işçi emeklilik yaşına vardığı için sözleşmeyi bitirirse, madde 43/İkinci/c işçinin kıdem tazminatını işçi emeklilik ve sosyal güvenlik kanununa göre alacağını söyler. Bu, sosyal güvenlik rejimine bir göndermedir; tazminatı diğer hâllerden kaldırmaz.
Hangi ücret? Kanun “ücret”i geniş tanımlar: işçiye nakden veya aynen borçlu olunan her şey ile bütün ödenekler ve fazla mesai ücreti (madde 1/On dördüncü). Madde 45 hangi ücretin, örneğin son ücretin mi ortalamanın mı, kullanılacağını söylemez. İşveren açık ücret kaydı tutmalıdır (madde 61) ve her ödemede yazılı bordro vermelidir (madde 59).
Diğer ödemeler
1. İhbar veya ihbar tazminatı. İşveren madde 43/İkinci sebeplerinden biriyle feshederse en az 30 gün yazılı bildirim yapmalı veya karşılığını ödemelidir (madde 44). Denemede süre yedi gündür (madde 37/Üçüncü). 2. Kullanılmayan yıllık izin, son alınan ücret üzerinden nakden ödenir (madde 76/Dördüncü). 3. Son ücret, sözleşmenin bittiği günü izleyen günden ödenir. İşçi sözleşmeyi bitirirse, işten ayrılıştan itibaren yedi gün içinde ödenir (madde 60). 4. İşçinin ölümü: en az bir yıl hizmet varsa işveren aileye iki aylık tam ücret öder (madde 43/Birinci/a). 5. Yabancı işçi: işveren işçiyi kendi gideriyle getirdiyse, işçi sözleşmenin bitiminden önce hukuka aykırı sebeple çalışmayı bırakmadıkça dönüş bileti verir. Ölümde aile isterse cenazenin hazırlanması ve nakli işverene aittir (madde 32).
Hukuka aykırı fesih
Komite veya iş mahkemesi çıkarmanın madde 43’teki bir sebebe dayanmadığını saptarsa, işe iade ile çalışılmayan süre için tam ücret ödenmesine karar verir (madde 47/Birinci). İşe iade mümkün değilse işçi, madde 45 tazminatının iki katı tazminat alır (madde 47/İkinci). Yasak sebeple fesih batıldır. Yasak sebepler sendika faaliyeti, işverene şikâyet, kanuni izin, ayrımcılık ve belgelenmiş hastalık veya kaza nedeniyle geçici devamsızlıktır. İşe iade istenmez veya uygulanabilir değilse tazminat, madde 47/İkinci tutarının iki katından az olamaz (madde 48). İşveren yükümlülüğünü ihlal ettiği, işçiye veya ailesine karşı suç işlediği ya da ciddi bir güvenlik riskini görmezden geldiği için bildirimsiz ayrılan işçi aynı tazminatı isteyebilir (madde 49).
Öncelik ve süre
İflasta işçiler, son üç ay ücreti ve kıdem tazminatı için imtiyazlı alacaklıdır ve bu öncelik Devlete olan borçların önündedir (madde 58). Talepler muaccel oldukları tarihten üç yıl sonra dinlenmez (madde 51). Fesih kararına itiraz, bildirimden itibaren 30 gün içinde yapılmalıdır (madde 46).
Sosyal güvenlik
İşverenin madde 45 uyarınca ödediği tazminat, 2023 tarihli 18 sayılı Kanun kapsamında İşçi Emeklilik ve Sosyal Güvenlik Fonunun ödediği yardımlardan ayrıdır. O Kanuna göre sigortalı işçi emekli aylığına hak kazanabilir. Madde 29 yaş ve sigortalı hizmet birleşimleri koyar; örneğin erkekler için 63, kadınlar için 58 yaş ve her birinde en az 15 yıl hizmet. Emekli aylığı koşullarını karşılamayan sigortalı, 55 yaşına varmak veya Irak’ı sürekli terk etmek dâhil belirli hâllerde bir defalık nakit “ödül” alabilir (madde 46). Daire bu tutarları eksiksiz başvurudan itibaren 30 gün içinde öder (madde 47). Prim ödenmeyen süre, yaralanma ve ölüm hariç, sigortalı hizmet sayılmaz ve işçi primi ödemesi için işvereni dava edebilir (madde 32).
Kontrol listesi
- Her formülden önce işyerinin federal Irak’ta mı yoksa Kürdistan Bölgesi’nde mi olduğunu doğrulayın.
- Tazminat, hizmetin bittiği her halde ödenir; istifa dâhildir ve madde 45’te istisna yoktur.
- Tazminatı, ihbar ücretini, izin karşılığını ve ödenmemiş ücreti ayrı hesaplayın.
- Daha elverişli şart için sözleşmeyi, iç yönetmeliği ve toplu sözleşmeyi kontrol edin (madde 14).
- Bütün hizmet süresi için sosyal güvenlik kaydı ve primlerin güncel olduğunu doğrulayın.
- Yabancı personel için madde 32 dönüş bileti yükümlülüğünü bütçeye koyun.
- Kanuni haklardan feragat için genel bir ibraya dayanmayın. Kanundaki haklardan vazgeçme batıldır (madde 14).
Site https://www.al-taswia.com adresidir. Madde 71’deki gündüz fazla mesai için %50 ek bir ücret kuralıdır ve bu yazı onu değiştirmez. Yabancı işçi oranı bu yazının konusu değildir; oran, 2024 Bakanlar Kurulu kararıyla %80 Iraklı ve %20 yabancıdır ve yabancı işçiler için %50 tavan yoktur. 2009 tarihli 2 sayılı Yatırım Yönetmeliği’nin 30. maddesindeki en az %50 yerel işçi kuralı olduğu gibi durur.