لە عێراق، خاوەندارێتیی خانووبەرە تەنها بە تۆمارکردن لە فەرمانگەی تۆماری خانووبەرە دەگوازرێتەوە (یاسای تۆماری خانووبەرە ژمارە 43ی ساڵی 1971، مادەی 3). بۆ ئەو موڵکە بەکرێدراوانەی ملکەچی یاسای کرێ ژمارە 87ی ساڵی 1979ن (هەموارکراو)، گرێبەستی کرێ دەبێت نووسراو بێت و کۆپییەکی لە ماوەی 30 ڕۆژدا لەلای فەرمانگەی باجی خانووبەرە (بەشێک لە دەستەی گشتیی باج) و نووسینگەی زانیاری، یان بنکەی پۆلیس لەو شوێنەی ئەو نووسینگەیە نییە بسپێردرێت (مادەی 7/4).
ئەم پەڕەیە بۆ کێیە
- خاوەنانی بینای نیشتەجێبوون یان بازرگانی لە بەغدا کە یەکەکان بەکرێ دەدەن و دەیانەوێت گرێبەستی کرێ، سپاردن و کۆکردنەوە بە دروستی بەڕێوە ببرێن.
- ئەو وەبەرهێنەرانەی موڵک دەکڕن بۆ بەڕێوەبردن، و پێویستیان بەوەیە خاوەندارێتیی تۆمارکراو پێش جووڵانی پارە بپشکنرێت.
- کۆمپانیا و وەبەرهێنەرە بیانییەکان کە دەپرسن چی دەتوانن لە عێراق خاوەندارێتی بکەن، و پرۆژەیەکی وەبەرهێنانی مۆڵەتدار چۆن لە کڕینێکی ئاسایی جیاوازە.
چوارچێوەی یاسایی بە کورتی
- گرێبەستی کرێ یاسای مەدەنی ژمارە 40ی ساڵی 1951، مادەی 722، کرێ بەوە پێناسە دەکات کە گواستنەوەی سوودێکی زانراوە بەرامبەر بە بەرامبەرێکی زانراو بۆ ماوەیەکی زانراو؛ بەکرێدەر دەبێت بەکرێگر توانادار بکات سوود لە موڵکەکە وەربگرێت. بۆیە بەکارهێنان، کرێ و ماوە دەبێت لە هەموو گرێبەستێکی کرێدا ڕوون بن.
- نووسین و سپاردن مادەی 7/4ی یاسای کرێ داوای گرێبەستی کرێی نووسراو و سپاردنی کۆپییەکی لە ماوەی 30 ڕۆژدا لەلای فەرمانگەی باجی خانووبەرە (بەشێک لە دەستەی گشتیی باج) و نووسینگەی زانیاری، یان بنکەی پۆلیس لەو شوێنەی ئەو نووسینگەیە نییە دەکات. ئەگەر گرێبەستی کرێ نەنووسرابێت یان نەسپێردرابێت و ساڵێک یان زیاتر تێپەڕێت و بەکرێگر لە موڵکەکەدا بێت بەبێ ناڕەزایی نووسراوی خاوەنێک کە لە عێراق نیشتەجێیە، بەکرێگر دەتوانێت گرێبەستی کرێ بە هەموو ڕێگاکانی سەلماندن بسەلمێنێت.
- تۆمارکردن هەڵسوکەوتی خانووبەرە هەر کارێکە کە مافێکی عەینی دروست دەکات، دەیگوازێتەوە، دەیگۆڕێت یان کۆتایی پێ دەهێنێت، و تەنها بە تۆمارکردن تەواو دەبێت (یاسای ژمارە 43ی ساڵی 1971، مادەی 3).
- چۆڵکردن بەپێی مادەی 17ی یاسای کرێ، داوای چۆڵکردن تەنها لەسەر هۆکارە ڕیزکراوەکان دەکرێت، لەوانە نەدانی کرێ حەوت ڕۆژ دوای وادەی شایستەبوون و دوای ئەوە ئاگادارکردنەوەیەک لە ڕێگەی دادنووسەوە کە هەشت ڕۆژ بۆ پارەدان دەدات، بەکرێدانەوە یان دەستبەرداربوون، زیانی گەورە، گۆڕانکاریی بنەڕەتی بەبێ ڕەزامەندیی نووسراو، و بەکارهێنان بە پێچەوانەی مەبەستی گرێبەستەکە.
لە 18/10/2026 بەرامبەر بە یاسای تۆماری خانووبەرە ژمارە 43ی ساڵی 1971 (مادەی 3) و یاسای کرێی خانووبەرە ژمارە 87ی ساڵی 1979 (مادەکانی 7/4 و 17) پشتڕاست کرایەوە.
- وەبەرهێنەرانی بیانی بەپێی یاسای وەبەرهێنان ژمارە 13ی ساڵی 2006 (هەموارکراو)، مادەی 10/دووەم، وەبەرهێنەری عێراقی یان بیانی دەتوانێت زەوی و خانووبەرەی دەوڵەت بەرامبەر بە بەرامبەرێک خاوەندارێتی بکات، و زەوی و خانووبەرەی کەرتی تایبەت یان تێکەڵ تەنها بۆ پرۆژەی نیشتەجێبوون، لەگەڵ تێبینیی قەدەغەکردنی هەڵسوکەوت لەسەر سەنەدی خاوەندارێتی تا ئەرکەکان جێبەجێ دەکرێن و بەبێ مامەڵەی سەوداگەری. لە دەرەوەی پرۆژەیەکی مۆڵەتدار، وەڵامەکە پەیوەستە بە دۆسیەکەوە.
خانووبەرە
- پێداچوونەوە بە خاوەندارێتیی تۆمارکراودا و یەکگرتنەوەی ناوەکە لەگەڵ ئەو کەسەی واژۆ دەکات.
- نووسین یان پێداچوونەوەی هەر گرێبەستێکی کرێ: بەکارهێنان، کرێ، ماوە، گۆڕانکاری و بەکرێدانەوە.
- ڕێکخستنی سپاردنی هەر گرێبەستێکی کرێ لە ماوەی 30 ڕۆژەکەدا و پاراستنی بەڵگە.
- ڕاگرتنی ساڵنامەیەکی وادەکانی شایستەبوون؛ کاتێک کرێ دوا دەکەوێت، زنجیرەی ئاگادارکردنەوەی دادنووس پەیڕەو بکە.
- ڕاوێژ دەربارەی چۆڵکردن تەنها کاتێک کە هۆکارێک لە مادەی 17دا جێبەجێ بێت.
ئەو بەڵگەنامانەی دەبێت بیهێنیت
بەڵگەنامەی خاوەندارێتی، گرێبەستە کرێ ئێستاییەکان، بەڵگەی سپاردن ئەگەر هەبێت، تۆمارەکانی پارەدان، و هەر ئاگادارکردنەوە یان نامەگۆڕینەوەیەک لەگەڵ بەکرێگران. بۆ وەبەرهێنەرانی بیانی: مۆڵەتی وەبەرهێنان، ئەگەر هەبێت.
سنوورەکان
هەر موڵک و گرێبەستێکی کرێ لەسەر بنەمای بەڵگەنامەکانی خۆی هەڵدەسەنگێنرێت. بەڵێنی هیچ ئەنجامێک نادەین. وەرگێڕانی یاسایی عەرەبی–ئینگلیزیی گرێبەستەکانی کرێ یەکێکە لە خزمەتگوزارییەکانمان.
هەروەها بڕوانە: خزمەتگوزارییە یاساییەکان لە بەغدا · بەسرە: زانیاریی یاسایی · هەولێر و هەرێمی کوردستان: زانیاریی یاسایی · لیستی پشکنینی خاوەن موڵک لە بەغدا · هەولێر: زانیاریی یاسایی · هەڵەبجە: زانیاریی یاسایی · بارەگای کۆمپانیا یان لق لە عێراق: پشکنینی گرێبەستی کرێ و خاوەندارێتی · فرۆشتنی موڵک لە عێراق: هەنگاوی باجی خانووبەرە.
نووسینی عوسمان ئەلجبووری، پارێزەری عێراقی، ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق، شارەزا لە یاسای کاری عێراقی، دامەزرێنەر (2018) و بەڕێوەبەری ڕاسپێردراوی کۆمپانیای خزمەتگوزارییە یاساییەکانی ئەلتەسویە. بڵاوکراوەتەوە: 15ی تشرینی یەکەمی 2026 · نوێکراوەتەوە: 18ی تشرینی یەکەمی 2026
www.al-taswia.com · +964 771 100 2200 · info@al-taswia.com
زانیاریی گشتییە، نەک ڕاوێژی یاسایی.
پرسیارە باوەکان
ئەلتەسویە لە بواری خانووبەرە و بەڕێوەبردنی موڵکدا چی دەکات؟
لایەنی یاساییی بەڕێوەبردنی موڵک: نووسین و سپاردنی گرێبەستی کرێ، پشکنینی خاوەندارێتیی تۆمارکراو، کۆکردنەوەی کرێ، ناکۆکییەکانی چۆڵکردن و دۆسیەکانی وەبەرهێنەر و کۆمپانیا بیانییەکان.
ئایا گرێبەستی کرێ دەبێت بسپێردرێت؟
بۆ ئەو موڵکانەی ملکەچی یاسای کرێ ژمارە 87ی ساڵی 1979ن (هەموارکراو)، گرێبەستەکانی کرێ دەنووسرێن و کۆپییەکیان لە ماوەی 30 ڕۆژدا لەلای فەرمانگەی باجی خانووبەرە (بەشێک لە دەستەی گشتیی باج) و نووسینگەی زانیاری، یان بنکەی پۆلیس لەو شوێنەی ئەو نووسینگەیە نییە دەسپێردرێت (مادەی 7/4).
خاوەندارێتی کەی دەگوازرێتەوە؟
بە تۆمارکردن لە فەرمانگەی تۆماری خانووبەرە؛ هەڵسوکەوتی خانووبەرە تەنها بە تۆمارکردن تەواو دەبێت (مادەی 3، یاسای ژمارە 43ی ساڵی 1971).
کرێی نەدراو چۆن دەگەڕێندرێتەوە؟
لە ڕێگەی ئاگادارکردنەوەیەکی دادنووسەوە دوای حەوت ڕۆژ لە وادەی شایستەبوون، کە هەشت ڕۆژ بۆ پارەدان دەدات، پاشان داواکاریی چۆڵکردن ئەگەر هەر نەدرابێت (مادەی 17، یاسای کرێ).
ئایا وەبەرهێنەری بیانی دەتوانێت خاوەنی موڵک بێت؟
بەپێی یاسای وەبەرهێنان ژمارە 13ی ساڵی 2006 (هەموارکراو): زەویی دەوڵەت بەرامبەر بە بەرامبەرێک، و زەویی کەرتی تایبەت یان تێکەڵ تەنها بۆ پرۆژەی نیشتەجێبوون (مادەی 10/دووەم). لە غەیری ئەوە پەیوەستە بە دۆسیەکەوە.
خاوەن موڵکێکی بەغدا دوای واژۆکردنی گرێبەستێکی کرێی نیشتەجێبوون یان بازرگانی بەپێی یاسای کرێ 87/1979 دەبێت چی بسپێرێت؟
گرێبەستێکی کرێی نووسراو و کۆپییەکی کە لە ماوەی 30 ڕۆژ لە بەستنیەوە لەلای فەرمانگەی باجی خانووبەرە (و نووسینگەی زانیاری، یان بنکەی پۆلیس ئەگەر نەبێت) دەسپێردرێت (مادەی 7/4/أ). ئەگەر نەنووسرابێت یان نەسپێردرابێت و ساڵێک یان زیاتر تێپەڕێت، بەکرێگر دەتوانێت گرێبەستی کرێ بە هەموو ڕێگاکانی سەلماندن بسەلمێنێت (مادەی 7/4/ب). خاوەندارێتی هەر تەنها بە تۆمارکردن دەگوازرێتەوە (یاسای تۆمار 43/1971 مادەی 3).
خاوەن موڵکێکی بەغدا لە ڕۆژی ڕادەستکردنی کلیلدا دەبێت چی بخاتە دۆسیەی ڕادەستکردنەوە؟
تێبینییەکی واژۆکراو و ڕێکەوتدار بۆ ڕادەستکردنی کلیل؛ لیستی کەلوپەل و خوێندنەوەی پێوەرەکان ئەگەر هەبن؛ ناسنامەی بەکرێگر (و واژۆکەری ڕێگەپێدراو ئەگەر کۆمپانیا بێت)؛ کۆپیی گرێبەستی کرێی نووسراوی سپێردراو لە دۆسیەی یەکەکەدا؛ و نموونەیەکی تۆماری پارەدان بۆ داهاتوو. لەگەڵ سپاردن بەپێی مادەی 7/4 لە ماوەی 30 ڕۆژدا و چوارچێوەی چۆڵکردنی مادەی 17 تەنها کاتێک پێویست بێت.
ئایا خاوەن موڵکێکی بەغدا دەبێت خزمەتگوزارییەکان ببڕێت بۆ فشار خستنە سەر بەکرێگرێک کە کرێی دواکەوتووە؟
نەخێر. بڕینی خزمەتگوزارییەکان جێگرەوەی ڕێگای یاسایی نییە. دۆسیەی بەڵگەکان کۆبکەرەوە (گرێبەستی کرێ، سپاردن بەپێی مادەی 7/4، تۆماری پارەدان، ئاگادارکردنەوەکان) و ڕێکارەکانی یاسای کرێ 87/1979 پەیڕەو بکە، لەوانە چوارچێوەی چۆڵکردنی مادەی 17 لە کاتی جێبەجێبووندا. هەنگاوەکانی خۆبەڕێوەبردن وەک بڕینی خزمەتگوزارییەکان یان گۆڕینی قوفڵەکان زۆرجار مەترسیی کرداری و یاسایی زیاد دەکەن. پێش هەر هەنگاوێکی جێبەجێکردن ڕاوێژی تایبەت بە دۆسیەکە وەربگرە.
زانیاریی گشتییە، نەک ڕاوێژی یاسایی.