تۆمارکردنی کۆمپانیا لە دڵنیایی کۆمەڵایەتی و پابەندبوون پێوەی لە عێراق

دۆسیەی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی کۆمپانیا چی دەگرێتەوە

• داپۆشین و بەشدارییەکان: بیمەکردنی کرێکارە داپۆشراوەکان لەلای فەرمانگەکە و دانی ئەو بەشدارییانەی یاساکە دیاری کردوون (مادەی 23 (یەکەم)).
• زانیاریی کرێکاران: ناو، ڕێکەوتی لەدایکبوون و کرێی کرێکارە بیمەکراوەکان لەسەر فۆرمەکانی فەرمانگەکە، کە لەگەڵ تۆمارەکانی یاسای کار یەک بگرنەوە (مادەی 22 (یەکەم)).
• ڕاپۆرتی ساڵانە: لە سەرەتای هەر ساڵێکدا، ڕاپۆرتێک کە ناوی پرۆژە و شوێنی کار، ناو و ناونیشانی تەواوی خاوەنکار، و ژمارە و ناوی کرێکارە بیمەکراوەکان تێدایە (مادەی 23 (دووەم)).
• تۆمارەکان: ڕاگرتنی تۆمار بۆ مەبەستەکانی یاساکە، پاراستنی بەڵگەنامە و تۆمارە پێویستەکان، و ڕاگرتنی دۆسیەیەکی جیا بۆ هەر کرێکارێکی بیمەکراو (مادەی 23 (پێنجەم)).
• کۆتایی خزمەتی کرێکار: ئەو لایەنەی کرێکارەکەی تۆمار کردووە و بەشدارییەکانی داوە، دوای کۆتاییهاتنی خزمەت بەرپرسیار دەمێنێتەوە لێیان تا ڕێکەوتی ئاگادارکردنەوە لە کۆتاییهاتنی خزمەت؛ کرێکارانی بیناسازی جیا کراونەتەوە (مادەی 24 (یەکەم) و (دووەم)).

کۆمپانیا کەی پێویستی بە بەراءەتی دڵنیایی کۆمەڵایەتی هەیە

• هیچ فرۆشتن، گواستنەوەی خاوەندارێتی، مۆڵەت، مۆڵەتی پیشەیی، تۆمارکردن، نوێکردنەوە، بەکرێدان یان هەر کارێکی یاسایی تر کە پەیوەندی بە کۆمپانیا یان لایەنێکەوە هەبێت کە یەک کرێکار یان زیاتر بەکار دەهێنێت، بەبێ بڕوانامەی بەراءەتی زیممە لە فەرمانگەکە ناتوانێت بەڕێوە بچێت (مادەی 20 (یەکەم)).
• فەرمانگەکانی دارایی دەوڵەت ئەو بڕە پارانەی شایستەی خاوەنکار، بەڵێندەر یان وەبەرهێنەرن نادەن تا بەراءەتی زیممە لە فەرمانگەکە نەسەلمێنێت (مادەی 21 (دووەم)). ئەمە بۆ بەڵێندەرانی حکومی گرنگە.
• بەراءەتی دڵنیایی کۆمەڵایەتی جیایە لە بەراءەتی باج. بڕوانە تۆمارکردنی باجی کۆمپانیا و بەراءەتی باج.

کرێکارانی بیانی

• کرێی کار تەنها یەک جار بۆ هەر کرێکارێکی بیانی کە دێتە عێراق دەدرێت، و سندووقەکە وەری دەگرێت؛ لە کاتی نوێکردنەوەی مۆڵەتدا دووبارە نابێتەوە (مادەی 106 (یەکەم)). ئەمە کرێیە، نەک بەشدارییەکی مانگانە.
• مۆڵەتی کرێکاری بیانی بۆ ماوەی یەک ساڵ کارایە و ساڵانە نوێ دەکرێتەوە (ڕێنمایی ژمارە 1ی ساڵی 2026، مادەی 5). بڕوانە مۆڵەتی کار بۆ بیانییەکان.

ڕێژەی بەشدارییەکان (مادەی 14 (دووەم))

خاوەنکار 12%، یان 25% بۆ خاوەنکارانی کەرتی تایبەت و تێکەڵ کە قازانجەکانیان لە فرۆشتنی نەوت و هایدرۆکاربۆنی عێراقییەوە دێت. کرێکار 5%. بەشی دەوڵەت 8% بۆ کرێکارانی عێراقی؛ ئەمە بۆ پۆلی 25% جێبەجێ نابێت. زیاتر لە وتاری دڵنیایی کۆمەڵایەتی بۆ خاوەنکارانی ئێمەدا.

بەغدا، هەرێمی کوردستان و بەسرە

• بەغدا، بەسرە و پارێزگا فیدراڵییەکانی تر: یاسای ژمارە 18ی ساڵی 2023 جێبەجێ دەکرێت، و تۆمارکردن لەلای فەرمانگەی خانەنشینی و دڵنیایی کۆمەڵایەتیی کرێکارانە (https://rss.gov.iq/). بڕوانە بەغدا و بەسرە.

هەرێمی کوردستان: تۆمارکردنی خاوەنکار لەلای بەڕێوەبەرایەتیی کار و دڵنیایی کۆمەڵایەتی لە وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتیی حکومەتی هەرێمی کوردستانە (ڕێگای کەرکووک، هەولێر)، لە ڕێگەی بەشی بەشدارییەکانییەوە. وەسفی فەرمیی eRegulationsی حکومەتی هەرێمی کوردستان (هەولێر، ڕێکاری 27 «وەرگرتنی ژمارەی دڵنیایی کۆمەڵایەتی») ئەم هەنگاوە سەرەکییانە دیاری دەکات:

1. داواکاری بۆ پشتڕاستکردنەوەی کۆمپانیا و کارمەندان پێشکەش بکە.
2. سەردانی پشتڕاستکردنەوە وەربگرە، و ڕاپۆرتی پشتڕاستکردنەوەی شوێنەکە بەدەست بهێنە.
3. نووسراوی پشتڕاستکردنەوەی تۆمارکردن بەدەست بهێنە، کە بەڕێوەبەری گشتی واژۆی کردبێت.
4. ژمارەی دۆسیەی کۆمپانیاکە تۆمار بکە.
5. ژمارەی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی کۆمپانیاکە (ژمارەی دۆسیەی دڵنیایی کۆمەڵایەتی) بەدەست بهێنە.

بەڵگەنامە ڕیزکراوەکان: فۆرمی بەشداریی دڵنیایی کۆمەڵایەتی؛ ڕەزامەندیی تۆمارکردنی کۆمپانیا؛ کارتی نیشتمانیی کارمەندانی کۆمپانیا؛ کارتی نیشتەجێبوونی بەڕێوەبەری جێبەجێکار؛ ڕاپۆرتی واژۆکراوی پشتڕاستکردنەوەی کۆمپانیا و کارمەندان؛ و نووسراوی پشتڕاستکردنەوەی تۆمارکردن کە بەڕێوەبەر واژۆی کردووە. بۆ کارمەندانی بیانی، کارتی نیشتەجێبوون یان پاسپۆرتیش پێویستە. ئەگەر نوێنەرێک داواکارییەکە پێشکەش بکات، وەکالەتنامەی ڕەسەن پێویستە.

دانی بەشدارییەکان (ڕێکاری 12): فۆرمی بەشداری لەلایەن ژمێریاری بەشەکەوە واژۆ دەکرێت، تۆمار و پێداچوونەوەی بۆ دەکرێت، پاشان دەدرێت. ئەو کەسەی پارەکە دەدات دەبێت ناوی لە دۆسیەی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی کۆمپانیاکەدا هاتبێت، یان وەکالەتنامەی هەبێت.

بەراءەتی زیممە: خزمەتگوزاریی مۆڵەتی کاری حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ کرێکارانی بیانی (services.gov.krd، molsa-17) «بەراءەتی زیممە لە بەڕێوەبەرایەتیی دڵنیایی کۆمەڵایەتی» لە نێو بەڵگەنامەکانیدا ڕیز دەکات.

ئەم هەنگاوانە لە وەسفە فەرمییەکانەوە وەرگیراون، کە دوایین جار لە 2022 نوێ کراونەتەوە. یاسا و ڕێکاری کارپێکراو لە هەرێمدا دەبێت لە دەقی فەرمییەوە پشتڕاست بکرێتەوە. لێرەدا ڕێژەی بەشدارییەکانی هەرێم ناخەینە ڕوو.

دڵنیایی کۆمەڵایەتی

• دامەزراندنی دۆسیەی کۆمپانیا لەلای فەرمانگەکە دوای تۆمارکردنی کۆمپانیا یان لق.
• ئامادەکردنی زانیاریی کرێکاران و ڕاپۆرتی ساڵانە لەسەر فۆرمەکانی فەرمانگەکە.
• بەدواداچوونی ئەو بەراءەتی زیممەیەی بۆ نوێکردنەوەی مۆڵەت، گواستنەوەی خاوەندارێتی و پارەدانەکان بەپێی گرێبەستە حکومییەکان پێویستە.
• بەستنەوەی دۆسیەکە بە گرێبەستەکانی کار، یاسای کاری عێراقی و مۆڵەتی کارمەندانی بیانی.

پەیوەندیدار: دڵنیایی کۆمەڵایەتی دوای دامەزراندن: دۆسیەی یەکەم دامەزراندن لە عێراق

پرسیارە باوەکان

ئایا تۆمارکردن لە دڵنیایی کۆمەڵایەتی بۆ کۆمپانیا و کرێکارەکانی ناچارییە؟ بەڵێ. خاوەنکار دەبێت کرێکارە داپۆشراوەکانی لەلای فەرمانگەکە بیمە بکات و بەشدارییەکانیان بدات (مادەی 23 (یەکەم)).

کۆمپانیا لە سەرەتای هەر ساڵێکدا چی پێشکەش دەکات؟ ڕاپۆرتێکی ساڵانە کە ناوی پرۆژە و شوێنی کار، ناو و ناونیشانی خاوەنکار، و ژمارە و ناوی کرێکارە بیمەکراوەکان تێدایە (مادەی 23 (دووەم)).

بەراءەتی دڵنیایی کۆمەڵایەتی کەی پێویستە؟ پێش فرۆشتن، گواستنەوە، تۆمارکردن یان نوێکردنەوەی مۆڵەت، یان هەر کارێکی یاسایی تر کە پەیوەندی بە کۆمپانیاکەوە هەبێت (مادەی 20 (یەکەم))، و پێش ئەوەی فەرمانگەکانی دارایی دەوڵەت پارە بە بەڵێندەر بدەن (مادەی 21 (دووەم)).

ئایا کۆمپانیا دوای ڕۆیشتنی کرێکار بەرپرسیار دەمێنێتەوە؟ بەڵێ. لایەنی تۆمارکەر تا ڕێکەوتی ئاگادارکردنەوە لە کۆتاییهاتنی خزمەت بەرپرسیاری بەشدارییەکانە، جگە لە کرێکارانی بیناسازی (مادەی 24).

ئایا کرێی کار بەشداریی دڵنیایی کۆمەڵایەتییە؟ نەخێر. کرێیەکە کە تەنها یەک جار بۆ هەر کرێکارێکی بیانی کە دێتە عێراق دەدرێت (مادەی 106 (یەکەم)).

کۆمپانیا چۆن لە هەرێمی کوردستان لە دڵنیایی کۆمەڵایەتی تۆمار دەکرێت؟ لەلای بەڕێوەبەرایەتیی کار و دڵنیایی کۆمەڵایەتی (وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتیی حکومەتی هەرێمی کوردستان). بەپێی eRegulationsی حکومەتی هەرێمی کوردستان، کۆمپانیا داوای پشتڕاستکردنەوەی کۆمپانیا و کارمەندان دەکات، سەردانێک وەردەگرێت، نووسراوی پشتڕاستکردنەوەی تۆمارکردن بەدەست دەهێنێت، پاشان ژمارەی دۆسیەی دڵنیایی کۆمەڵایەتیی خۆی وەردەگرێت.

دەربارەی نووسەر

عوسمان ئەلجبووری: پارێزەری عێراقی، شارەزا لە یاسای کاری عێراقی، ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق، و دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری ڕاسپێردراوی کۆمپانیای خزمەتگوزارییە یاساییەکانی ئەلتەسویە. کۆمپانیاکە تیمێکی 15 پارێزەری هەیە کە لە نووسینگەکەی لە بەغدا کار دەکەن (چوار شەقام، یەرموک). پەڕەی نووسەر

بڵاوکراوەتەوە: 16ی تشرینی یەکەمی 2026 · نوێکراوەتەوە: 18ی تشرینی یەکەمی 2026

لە 18/10/2026 بەرامبەر بە یاسای خانەنشینی و دڵنیایی کۆمەڵایەتیی کرێکاران ژمارە (18)ی ساڵی 2023 پشتڕاست کرایەوە.