پارێزەرانی باج بۆ کۆمپانیاکان لە عێراق: تۆمارکردن و بەراءەتی باج بۆ کۆمپانیاکان و لقە بیانییەکان

1) تۆمارکردنی باج دوای دامەزراندن

• دوای ئەوەی فەرمانگەی تۆمارکردنی کۆمپانیاکان بڕوانامەی دامەزراندن دەردەکات، بەشی کۆمپانیاکانی دەستەکە کۆمپانیاکە تۆمار دەکات و ژمارەی ناسنامەی باجی دەردەکات (ڕێبەری ژمێریاریی باجی کۆمپانیاکان).
• ڕێبەرەکە بێ ڕێکەوتە و هەندێک زاراوەی کۆن بەکار دەهێنێت، بۆیە وەک ڕێنمایی ڕێکاری مامەڵەی لەگەڵ دەکەین و هەر دۆسیەیەک بەرامبەر بە دەقی کارپێکراو دەپشکنین.
• مامەڵە و پارەدانەکان لە ڕێگەی بەڕێوەبەری ڕاسپێردراو یان نوێنەرێکەوە دەبن کە وەکالەتنامەی فەرمیی هەبێت (ڕێبەر).

فۆرمی تۆمارکردن: فۆرمی ژمارە 9902

دەستەی گشتیی باج «فۆرمی تۆمارکردنی کاری بازرگانی» (فۆرمی ژمارە 9902) بڵاو دەکاتەوە. بەپێی ڕێنماییەکانی فۆرمەکە، کارێک دەتوانێت بۆ ژمارەی ناسنامەی باجدەر بە ئامادەبوونی کەسی یان بە پۆستە تۆمار بکات، بە پڕکردنەوەی فۆرمی ژمارە 9902 کە دەستەکە یان یەکێک لە لقەکانی دەری دەکات. کۆپییەکی بڕوانامەی تۆمارکردن کە فەرمانگەی تۆمارکردنی کۆمپانیاکان دەریکردووە دەبێت بۆ هەموو جۆرەکانی کۆمپانیا، لەوانە کۆمپانیا بیانییەکان، هاوپێچ بکرێت.

1. ناوی یاسایی تەواو، و ناوی بازرگانی ئەگەر جیاواز بێت.
2. ژمارەی تۆمارکردن کە فەرمانگەی تۆمارکردنی کۆمپانیاکانی وەزارەتی بازرگانی دەریکردووە.
3. ناونیشانی کار لە عێراق، لەگەڵ تەلەفۆن و ئیمەیڵ.
4. بەڕێوەبەری ڕاسپێردراو یان بەڕێوەبەری کارگێڕی: ناوی تەواو، بڕوانامەی ڕەگەزنامە (ئەگەر هەبێت) و ناونیشان.
5. ئەو ژمێریارەی بەرپرسی ژمێرەکان و پەیوەندی لەگەڵ دەستەکەیە.
6. بۆ لقی کۆمپانیای بیانی: نوێنەری فەرمی لە عێراق. لقەکە وڵاتی بارەگای سەرەکیی خۆشی دیاری دەکات.
7. شێوەی یاسایی، بۆ نموونە کۆمپانیای سنووردار، کۆمپانیای تاکەخاوەن، کۆمپانیای پشکداریی تایبەت یان تێکەڵ، کۆمپانیای بەرپرسیارێتیی هاوبەش، کۆمپانیای سادە، لقی بیانی، ڕێکخراوی ناحکومی یان لایەنی حکومی.
8. پێکهاتەی خاوەندارێتی (ناوخۆیی یان بیانی).
9. چالاکیی سەرەکیی کار، بە بەکارهێنانی کۆدی چوار ژمارەییی کار. ئەگەر کۆمپانیاکە لەلای فەرمانگەی تۆمارکردنی کۆمپانیاکان تۆمار کرابێت، دەبێت ئەمە لەگەڵ ئەو کۆدەی لەوێ بەکارهاتووە یەک بگرێتەوە.
10. ڕێکەوتی دەستپێکردنی کار.
11. ئەو باجانەی کارەکە ملکەچیانە، هەریەکەیان لەگەڵ ڕێکەوتی دەستپێکردنی: باجی داهاتی کۆمپانیاکان، بڕینی ڕاستەوخۆ (لە مووچەی کارمەندان)، باجی کرێی خانووبەرە، باجی داهاتی تاک، باجی فرۆشتن، و باجی زەویی بەتاڵ.
12. ناونیشانی هەر لقێک.
13. واژۆی خاوەن، بەڕێوەبەری ڕاسپێردراو، بەڕێوەبەری کارگێڕی یان نوێنەری فەرمی، لەگەڵ ناوی تەواوی واژۆکەر و ڕێکەوت.

وردی: ڕێنماییەکان دەڵێن هەر کەسێک زانیاریی هەڵە بدات لەوانەیە بەپێی مادەکانی 56 و 59ی یاسای باجی داهات ژمارە 113ی ساڵی 1982ی هەموارکراو سزا بدرێت.

شوێن: فۆرمەکە بارەگای سەرەکیی دەستەکە بەم شێوەیە دیاری دەکات: شەقامی جمهووری، گۆڕەپانی خیلانی، پشت بینای ئەمانەتی بەغدا، بەغدا. فۆرمەکە بێ ڕێکەوتە، بۆیە دەبێت پێداویستییە ئێستاییەکان لەلای دەستەکە پشتڕاست بکرێنەوە.

2) بەڵگەنامە ڕیزکراوەکان لە ڕێبەری دەستەکەدا

• کۆمپانیای عێراقی: پەیماننامەی دامەزراندن، بڕوانامەی دامەزراندن، کۆنووسی کۆبوونەوەکان، ناسنامەی پۆلێنکردنی بەڵێندەر لە کاتی پێویستدا، و بڕوانامەی ڕەگەزنامەی بەڕێوەبەری ڕاسپێردراو.
• لقی کۆمپانیای بیانی: بڕوانامەی ڕەسەنی تۆمارکردن لە فەرمانگەی تۆمارکردنی کۆمپانیاکانەوە کە لقەکە پشتڕاست دەکاتەوە، بەڵگەنامەکانی کۆمپانیای دایک، گرێبەستی کرێ کە لەلای دادنووس پشتڕاست کرابێتەوە یان پشتڕاستکردنەوەیەک لە ئەنجومەنی شارەوانیی ناوخۆییەوە، پاشان «فۆرمی چالاکیی بازرگانی» بۆ ژمارەی ناسنامەی باج.
• لقەکە خۆی سەرەتا لە ڕێگەی تۆمارکردنی کۆمپانیا و لقەوە تۆمار دەکرێت (پەیڕەوی لقەکانی کۆمپانیا بیانییەکان ژمارە 2ی ساڵی 2017ی هەموارکراو: کۆمپانیای دایک دەبێت لانیکەم یەک ساڵ بوونی هەبووبێت).

3) ئەرکەکان بەپێی یاسای ژمارە 113ی ساڵی 1982ی هەموارکراو

• مادەی 14: باج لەسەر داهاتی کۆمپانیا پێش ئەوەی هیچ شتێک بە پشکداران بدرێت پەیدا دەبێت؛ کۆمپانیا و بەڕێوەبەرەکەی بە شێوەی دارایی بەرپرسیارن لە گلدانەوە و دانی باجەکە و پێشکەشکردنی ژمێرە و بڕوانامە پێویستەکان.
• مادەی 27/2: هەموو کەسێک، تۆمارکراو بێت یان نا، کە داهاتی باجبەری هەبێت دەبێت ڕاپۆرتی داهات پێشکەش بکات. دەبێت دوا وادەی کارپێکراو لە دەقی فەرمییەوە پشتڕاست بکرێتەوە.
• مادەی 28/3: دەسەڵاتی باج دەتوانێت مامەڵە پەیوەندیدارەکان بە باجەوە ڕابگرێت و ڕێگە لە فەرمانگەکانی تر بگرێت جێبەجێیان بکەن تا باجەکە یان گەرەنتییەکە دەدرێت.
• مادەی 28/4 (بەراءەتی باج): دەسەڵاتی باج دەتوانێت داوا بکات ڕێژەیەک لەو بڕانەی شایستەی بەڵێندەران و کەسانی ترن بگیرێتەوە؛ بڕە گیراوەکان تەنها کاتێک ئازاد دەکرێن کە بەراءەتی باجی داهات پشتڕاست بکرێتەوە.
• مادەی 56: دواکەوتن لە پێشکەشکردنی ڕاپۆرت یان ژمێرەکان دەبێتە هۆی بڕی زیادە. دەبێت بڕە کارپێکراوەکان لە دەقی فەرمییەوە پشتڕاست بکرێنەوە.

کێ بڕوانامەی بەراءەتی باج دەردەکات؟

بۆ کۆمپانیاکان، بەشی کۆمپانیاکانی دەستەی گشتیی باج بڕوانامەی بەراءەتی باج و ئەو نووسراوانەی کۆمپانیاکان پێویستیانە دابین دەکات (ماڵپەڕی دەستەکە، لە 18/10/2026 پشتڕاست کرایەوە). یاسای باجی داهات ڕێگە بە دەسەڵاتی باج دەدات مامەڵە پەیوەندیدارەکان بە باجەوە ڕابگرێت، و ڕێگە لە فەرمانگەکانی تر بگرێت جێبەجێیان بکەن، تا ئەو باجە یان گەرەنتییەی لەوانەیە شایستە بێت دەدرێت (یاسای ژمارە 113ی ساڵی 1982ی هەموارکراو، مادەی 28/3)، و ئەو بڕانەی لە بەڵێندەران (و ئەوانەی مامەڵەیان لەگەڵ دەکەن) دەگیرێنەوە تەنها کاتێک ئازاد دەکرێن کە بەراءەتی باجی داهات پشتڕاست بکرێتەوە (مادەی 28/4). دەبێت بەڵگەنامەکان و ڕێکارە ئێستاییەکان لەلای دەستەکە پشتڕاست بکرێنەوە.

4) بەراءەتی باج بەراءەتی دڵنیایی کۆمەڵایەتی نییە

بەراءەتی باج دەکەوێتە ژێر یاسای باجی داهات (مادەی 28/4). بەراءەتی دڵنیایی کۆمەڵایەتی دەکەوێتە ژێر یاسای خانەنشینی و دڵنیایی کۆمەڵایەتیی کرێکاران ژمارە (18)ی ساڵی 2023 (مادەکانی 20 و 21). گرێبەستە حکومییەکان لەوانەیە هەردووکیان داوا بکەن. بڕوانە تۆمارکردنی کۆمپانیا لە دڵنیایی کۆمەڵایەتی.

5) بەغدا، هەرێمی کوردستان و بەسرە

• بەغدا، بەسرە و پارێزگا فیدراڵییەکانی تر: یاسای ژمارە 113ی ساڵی 1982ی هەموارکراو جێبەجێ دەکرێت، کە دەستەی گشتیی باج بەڕێوەی دەبات (https://tax.mof.gov.iq/). بڕوانە بەغدا و بەسرە.

هەرێمی کوردستان: باجی داهاتی کۆمپانیاکان لە هەرێمدا لەلایەن وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە بەڕێوە دەبرێت، لە ڕێگەی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی باج و موڵکەکانی دەوڵەت (General Directorate of Taxation and State Real Estate) و بەڕێوەبەرایەتیی باجی کۆمپانیاکانەوە (پۆرتاڵی خزمەتگوزارییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان، خزمەتگوزاریی MOF-19). پەڕەی خزمەتگوزارییەکە یاسای حکومەتی هەرێمی کوردستان ژمارە 26ی ساڵی 2007 بۆ هەموارکردنی یاسای باجی داهات ژمارە 113ی ساڵی 1982ی هەموارکراو وەک بنەمای یاسایی دیاری دەکات.

• کێ دەگرێتەوە: ئەو کۆمپانیایانەی لە هەرێمدا چالاکن، لەوانە کۆمپانیای تاکەخاوەن. کۆمپانیاکە دەبێت بە فەرمی لە هەرێمدا تۆمار کرابێت (MOF-19).
• دۆسیەی باج لە کاتی تۆمارکردندا: وەسفی فەرمیی eRegulationsی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ تۆمارکردنی کۆمپانیای ناوخۆیی لە هەولێر بەوە کۆتایی دێت کە کۆمپانیاکە لە بەڕێوەبەرایەتیی باجی کۆمپانیاکانەوە دۆسیەی باج و ژمارەی تۆمارکردنی باج بەدەست دەهێنێت. بەڵگەنامە ڕیزکراوەکان ڕەزامەندیی تۆمارکردنی کۆمپانیا، بڕوانامەی کۆمپانیا و پەیماننامەی دامەزراندن دەگرنەوە (eRegulationsی هەولێر، ڕێکاری 13).
• هەڵسەنگاندنی ساڵانە (MOF-19): داواکار ژمارەی دۆسیە وەردەگرێت، دۆسیەی کۆمپانیاکە دەردەهێنێت، و دۆسیەکە بە قۆناغەکانی هەڵسەنگاندن، ڕەزامەندیی بەڕێوەبەر و تۆمارکردندا تێدەپەڕێت، پاشان پارەدان لە گەنجینە. ئەگەر ڕاپۆرتە داراییەکانی کۆمپانیاکە ڕەت بکرێنەوە، لیژنەیەکی پسپۆڕ قازانجەکە دەخەمڵێنێت.
• فۆرمی ڕاپۆرتی ساڵانە: پۆرتاڵەکە «فۆرمی داواکاریی ساڵانەی باجی داهات بۆ کۆمپانیاکان» بڵاو دەکاتەوە.
• باجی کارمەندان: eRegulationsی هەولێر ڕاپۆرتی سێ مانگانەی باجی کارمەندان وەسف دەکات کە خاوەنکار لەلای بەشی بڕینی ڕاستەوخۆی بەڕێوەبەرایەتیی باجی کۆمپانیاکان پێشکەشی دەکات (ڕێکاری 28).
• نوێنەر: خزمەتگوزارییەکە دەکرێت لەلایەن نوێنەرێکەوە ئەنجام بدرێت کە بە یاسایی بە وەکالەتنامەیەکی کارا ڕێگەپێدراو بێت. بەڵگەنامەکان: کارتی ناسنامەی باجدەر، یان پاسپۆرت بۆ هاووڵاتیانی بیانی (MOF-19).
• شوێن: بەڕێوەبەرایەتیی باجی کۆمپانیاکان لە ڕێگای کەرکووکە، هەولێر (MOF-19؛ eRegulations). لیستی بەڕێوەبەرایەتییەکانی باجی داهات لە پۆرتاڵەکەدا (KU-27) هەولێر (نەورۆز، کۆمەڵگەی باج)، دوو بەڕێوەبەرایەتی لە سلێمانی، دهۆک (گەڕەکی میدیا، شەقامی ئوسترالیا)، و بەڕێوەبەرایەتییەکان لە کۆیە، سۆران، زاخۆ، ئاکرێ، گەرمیان، ڕاپەڕین، چەمچەماڵ و دەربەندیخان دەگرێتەوە. دەبێت بەڕێوەبەرایەتیی تایبەتمەند لە دەقی فەرمییەوە پشتڕاست بکرێتەوە.
• ڕێژەکان: لێرەدا ڕێژەی باج ناخەینە ڕوو. دەبێت ڕێژەی کارپێکراو لە دەقی فەرمییەوە پشتڕاست بکرێتەوە.

هەروەها بڕوانە: هەولێر و هەرێمی کوردستان · تۆمارکردنی کۆمپانیا · تۆمارکردن لە دڵنیایی کۆمەڵایەتی

باج

• ئامادەکردنی دۆسیەی تۆمارکردنی باجی کۆمپانیا یان لق دوای دامەزراندن یان تۆمارکردن.
• پشکنینی لیستی بەڵگەنامەکان لەگەڵ دەستەکە و بەدواداچوونی ژمارەی ناسنامەی باج.
• بەدواداچوونی ئەو بەراءەتی باجی داهاتەی بۆ ئازادکردنی پارەی گرێبەستەکان پێویستە، لەگەڵ بەراءەتی دڵنیایی کۆمەڵایەتی.
• دەبێت ڕێژە و دوا وادە کارپێکراوەکان لە دەقی دەستەکەوە پشتڕاست بکرێنەوە.

پەیوەندیدار: مۆڵەتی کار بۆ بیانییەکان لە عێراق

پرسیارە باوەکان

ئایا کۆمپانیای نوێ پێویستی بە تۆمارکردنی باج هەیە؟ بەڵێ. بەپێی ڕێبەری دەستەکە، بەشی کۆمپانیاکانی دوای بڕوانامەی دامەزراندن کۆمپانیاکە تۆمار دەکات و ژمارەی ناسنامەی باج دەردەکات.

لقی بیانی چ بەڵگەنامەیەک پێشکەش دەکات؟ بڕوانامەی تۆمارکردن کە لقەکە پشتڕاست دەکاتەوە، بەڵگەنامەکانی کۆمپانیای دایک، گرێبەستی کرێی پشتڕاستکراو لەلای دادنووس یان پشتڕاستکردنەوەی ئەنجومەنی شارەوانی، پاشان فۆرمی چالاکیی بازرگانی (ڕێبەری دەستەکە).

بەراءەتی باجی داهات بۆ بەڵێندەران چییە؟ دەسەڵاتی باج دەتوانێت داوا بکات بەشێک لە پارەی بەڵێندەر بگیرێتەوە؛ بڕە گیراوەکە تەنها کاتێک ئازاد دەکرێت کە بەراءەتی باجی داهات پشتڕاست بکرێتەوە (مادەی 28/4).

ئایا کێشەکانی باج دەتوانن مامەڵەکانی کۆمپانیا ڕابگرن؟ بەڵێ. دەسەڵاتی باج دەتوانێت مامەڵە پەیوەندیدارەکان بە باجەوە ڕابگرێت تا باجەکە یان گەرەنتییەکە دەدرێت (مادەی 28/3).

ئایا بەراءەتی باج هەمان بەراءەتی دڵنیایی کۆمەڵایەتییە؟ نەخێر. یەکەمیان دەکەوێتە ژێر یاسای 113ی ساڵی 1982 (مادەی 28/4)؛ دووەمیان ژێر یاسای 18ی ساڵی 2023 (مادەکانی 20 و 21).

ڕێژەی باجی کۆمپانیاکان چەندە؟ دەبێت ڕێژەی کارپێکراو لە دەقی دەستەکە و هەموارکردنەکانەوە پشتڕاست بکرێتەوە، نەک لە ژمارەیەک لە ڕێبەرێکی کۆن.

کێ باجی کۆمپانیاکان لە هەرێمی کوردستان بەڕێوە دەبات؟ بەڕێوەبەرایەتیی باجی کۆمپانیاکان لە وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان (بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی باج و موڵکەکانی دەوڵەت). بەپێی پۆرتاڵی خزمەتگوزارییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان (MOF-19)، کۆمپانیاکە دەبێت لە هەرێمدا تۆمار کرابێت، و دۆسیەکە دەکرێت لەلایەن نوێنەرێکەوە کە وەکالەتنامەی هەبێت بەڕێوە ببرێت.

کۆمپانیا کام فۆرم بەکار دەهێنێت بۆ وەرگرتنی ژمارەی ناسنامەی باجدەر لە عێراق؟ فۆرمی تۆمارکردنی کاری بازرگانیی دەستەی گشتیی باج (فۆرمی ژمارە 9902). ژمارەی تۆمارکردنی وەزارەتی بازرگانی، زانیاریی بەڕێوەبەر و ژمێریار، شێوەی یاسایی، کۆدی کار و ئەو باجانەی جێبەجێ دەبن داوا دەکات. دەکرێت بە ئامادەبوونی کەسی یان بە پۆستە پێشکەش بکرێت.

کێ بەراءەتی باجی کۆمپانیا دەردەکات؟ بەشی کۆمپانیاکانی دەستەی گشتیی باج بڕوانامەی بەراءەتی باج بۆ کۆمپانیاکان دابین دەکات (ماڵپەڕی دەستەکە).

دەربارەی نووسەر

عوسمان ئەلجبووری: پارێزەری عێراقی، شارەزا لە یاسای کاری عێراقی، ئەندامی سەندیکای پارێزەرانی عێراق، و دامەزرێنەر و بەڕێوەبەری ڕاسپێردراوی کۆمپانیای خزمەتگوزارییە یاساییەکانی ئەلتەسویە. کۆمپانیاکە تیمێکی 15 پارێزەری هەیە کە لە نووسینگەکەی لە بەغدا کار دەکەن (چوار شەقام، یەرموک). پەڕەی نووسەر

لە 18/10/2026 بەرامبەر بە فۆرمی ژمارە 9902، یاسای باجی داهات ژمارە 113ی ساڵی 1982ی هەموارکراو، و پەڕەکانی خزمەتگوزاریی حکومەتی هەرێمی کوردستان MOF-19 و KU-27 پشتڕاست کرایەوە.