این صفحه پیش‌نویس برای بازبینی وکیل است و در نقشه سایت قرار ندارد.
آخرین بازبینی: اکتبر ۲۰۲۶. بازبینی حقوقی: عثمان الجبوری، وکیل عراقی و متخصص قانون کار عراق.
قانون کار حوزه تخصصی شرکت خدمات حقوقی التسویه است. قانون شماره ۳۷ سال ۲۰۱۵ رابطه کارگر و کارفرما را در عراق تنظیم می‌کند، از جمله اشتغال اتباع خارجی (ماده ۲). بر کارمندان عمومی که به موجب قانون خدمت مدنی یا نص خاص منصوب می‌شوند، و بر اعضای نیروهای مسلح و پلیس و امنیت داخلی اعمال نمی‌شود (ماده ۳). حقوق مقرر حداقل حقوق کارگر است. هر حکم مساعدتر برای کارگر اجرا می‌شود، و هر شرطی که کارگر به موجب آن از حقی در این قانون بگذرد باطل است (ماده ۱۴).
در اقلیم کردستان قانون کار شماره ۷۱ سال ۱۹۸۷ اجرا می‌شود. قانون فدرال شماره ۳۷ سال ۲۰۱۵ در آنجا پذیرفته نشده است.
قرارداد کار
قرارداد می‌تواند شفاهی یا کتبی باشد. اگر کتبی باشد، کارفرما سه نسخه امضاشده تهیه می‌کند (ماده ۳۷/اول). دوره آزمایشی بیش از ۳ ماه نیست و فقط یک بار نزد همان کارفرما است (ماده ۳۷/دوم و سوم)، و اخطار در دوره آزمایش ۷ روز است. قرارداد مدت‌معین برای کار مشخص است و بیش از یک سال نیست؛ اگر بیش از یک بار تمدید شود بی‌مدت می‌شود (ماده ۳۸). کار پاره‌وقت میان ۱۲ و ۲۴ ساعت در هفته است (ماده ۳۹). در پیمانکاری فرعی کارفرمای اصلی و فرعی نسبت به برابری مسئولیت تضامنی دارند (ماده ۱۲). در انتقال مؤسسه کارفرمای جدید متعهد است و کارفرمای پیشین همچنان متضامناً مسئول می‌ماند (ماده ۵۰).
مزد
مزد به دینار عراق پرداخت می‌شود مگر قرارداد خلاف آن را بگوید. تأخیر بیش از ۵ روز نیست، و زن و مرد برای کار هم‌ارزش مزد برابر می‌گیرند (ماده ۵۳). مزد از حداقل مزد کمتر نیست (مواد ۶۲ و ۶۳) و بار اثبات بر کارفرما است (ماده ۶۵). گذشتن از مزد باطل است (ماده ۵۶). مجموع کسور اگر مزد کمتر از سه برابر حداقل باشد از ۲۰٪، و اگر بیشتر باشد از ۳۰٪ تجاوز نمی‌کند؛ نفقه مشمول این سقف نیست (ماده ۵۷). کارفرما باید صورتحساب مزد بدهد (ماده ۵۹) و دفتر مزد و اضافه‌کار نگه دارد (ماده ۶۱).
ساعات، استراحت و اضافه‌کار
ساعات کار از ۸ ساعت در روز یا ۴۸ ساعت در هفته بیشتر نیست، با استثناهای معین از جمله نظارت و نگهبانی (ماده ۶۷). استراحت کمتر از نیم ساعت و بیشتر از یک ساعت نیست، و کار پیوسته از ۵ ساعت بیشتر نیست (ماده ۶۸). کار شب از ۷ ساعت، و کار مختلط از ۷٫۵ ساعت بیشتر نیست (ماده ۶۹). استراحت هفتگی دست‌کم ۲۴ ساعت پیاپی است (ماده ۷۰). اضافه‌کار روزانه مزد عادی به‌اضافه ۵۰٪ است، و برای کار شب یا خطرناک یا سخت یا زیان‌بار دست‌کم دو برابر مزد است (ماده ۷۱). سقف: ۴۰ ساعت در هر ۹۰ روز و ۱۲۰ ساعت در سال. این ۵۰٪ افزوده مزد کار روزانه است، نه سقف کارگران خارجی.
مرخصی
مرخصی سالانه پس از یک سال دست‌کم ۲۱ روز است، و برای کار خطرناک یا سخت یا زیان‌بار ۳۰ روز (ماده ۷۵). گذشتن از حداقل مرخصی سالانه باطل است (ماده ۷۹). مرخصی بیماری ۳۰ روز با مزد کامل در هر سال است و تا ۱۸۰ روز جمع می‌شود (ماده ۸۰). مرخصی خاص در ماده ۸۲ است. مرخصی زایمان دست‌کم ۱۴ هفته با مزد کامل است (ماده ۸۷).
پایان قرارداد
اسباب پایان قرارداد در ماده ۴۳/اول است، از جمله استعفا با اخطار ۳۰ روز. اسباب کارفرما در ماده ۴۳/دوم است، با اخطار کتبی دست‌کم ۳۰ روز یا مزد به‌جای اخطار (ماده ۴۴). اسباب ممنوع، از جمله عضویت سندیکایی و شکایت و مرخصی قانونی و تبعیض، پایان را باطل می‌کند (ماده ۴۸). کارگر می‌تواند اگر کارفرما تعهداتش را نقض کند بدون اخطار کار را ترک کند (ماده ۴۹). اخراج به‌عنوان مجازات انضباطی فقط در موارد ماده ۱۴۱ است، از جمله غیبت بدون عذر به مدت ۱۰ روز پیاپی یا ۳۰ روز ناپیوسته در سال کاری.
جبران و حقوق پایان خدمت
پاداش پایان خدمت برابر است با مزد دو هفته برای هر سال خدمت. در همه مواردی که خدمت پایان می‌یابد پرداخت می‌شود، از جمله استعفا (ماده ۴۵). ماده ۴۵ استثنا ندارد. اگر پایان مبنای قانونی نداشته باشد و اعاده به کار ممکن نباشد، جبران دو برابر پاداش است (ماده ۴۷). در اسباب ممنوع، جبران عادلانه از دو برابر مبلغ ماده ۴۷ کمتر نیست (ماده ۴۸). مرخصی استفاده‌نشده نقد پرداخت می‌شود (ماده ۷۶/چهارم). در مرگ کارگر، اگر دست‌کم یک سال خدمت داشته باشد، کارفرما دو ماه مزد کامل به خانواده می‌پردازد (ماده ۴۳/اول/الف). تسویه نهایی مزد از روز بعد از پایان قرارداد است، یا ظرف ۷ روز اگر کارگر قرارداد را پایان دهد (ماده ۶۰). در ورشکستگی، کارگران برای مزد سه ماه آخر و پاداش پایان خدمت طلبکار ممتازند و این تقدم بر دین دولت است (ماده ۵۸). دعاوی حقوق ناشی از رابطه کار پس از ۳ سال از تاریخ استحقاق شنیده نمی‌شود (ماده ۵۱).
کمیته و دادگاه کار
کارگر می‌تواند ظرف ۳۰ روز از ابلاغ، تصمیم پایان را نزد کمیته پایان خدمت یا دادگاه کار اعتراض کند. انتخاب یکی حق دیگری را ساقط می‌کند و بار اثبات بر کارفرما است (ماده ۴۶). در هر استان دادگاه کار تشکیل می‌شود (ماده ۱۶۵). کارگر خواهان از هزینه دادرسی معاف است و دعاوی کار فوری شمرده می‌شوند (ماده ۱۶۶). فرجام ظرف ۳۰ روز است (ماده ۱۶۸).
کارگران خارجی
بدون پروانه کار صادره از وزارت کار نمی‌توان کارگر خارجی به کار گرفت (ماده ۳۰)، و کارگر پیش از گرفتن پروانه نباید کار را شروع کند (ماده ۳۱). کارفرمایی که کارگر را به هزینه خود آورده بلیت بازگشت می‌دهد، مگر کارگر پیش از پایان قرارداد به سبب غیرقانونی کار را ترک کرده باشد، و در صورت مرگ اگر خانواده بخواهد هزینه انتقال جسد را می‌پردازد (ماده ۳۲). صرف از دست دادن کار وضعیت غیرقانونی ایجاد نمی‌کند (ماده ۳۴). برای کارگر خارجی کارفرما، علاوه بر سهم خود، سهمی را که دولت برای کارگر عراقی می‌پردازد نیز می‌پردازد (قانون شماره ۱۸ سال ۲۰۲۳، ماده ۱۴)، و برای هر کارگر خارجی که وارد عراق می‌شود عوارض ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ دینار دارد (ماده ۱۰۶). خود قانون کار نسبت عراقی به خارجی تعیین نمی‌کند. نسبت در مقاله پروانه کار آمده است: ۸۰٪ عراقی و ۲۰٪ خارجی به موجب تصمیم شورای وزیران در سال ۲۰۲۴. سقف ۵۰٪ برای کارگران خارجی وجود ندارد.
تأمین اجتماعی
قانون بازنشستگی و تأمین اجتماعی کارگران شماره ۱۸ سال ۲۰۲۳ بر بخش‌های خصوصی، مختلط و تعاونی اعمال می‌شود (ماده ۳). ۵٪ کسر می‌شود و کارفرما ۱۲٪ می‌پردازد؛ سهم کارفرما برای شرکت‌هایی که سودشان از فروش نفت و هیدروکربن است ۲۵٪ است (ماده ۱۴). کارفرما مشخصات و مزد کارگران بیمه‌شده را اعلام می‌کند (ماده ۲۲).
تبعیض، آزار و کار اجباری
به‌کارگیری اشخاص زیر ۱۵ سال ممنوع است (ماده ۷). تبعیض ممنوع است (ماده ۸) و آزار جنسی در کار ممنوع است (ماده ۱۰). مجازات می‌تواند حبس تا ۶ ماه و/یا جریمه تا یک میلیون دینار باشد (ماده ۱۱). نوجوانان در کار خطرناک یا شب یا مختلط به کار گرفته نمی‌شوند (ماده ۹۵).
این صفحه اطلاعات حقوقی عمومی است، نه مشاوره درباره موضوعی معین. منبع معتبر متن رسمی منتشرشده در الوقائع العراقیة است. مقالات مرتبط: پاداش پایان خدمت و پروانه کار کارگران خارجی.